«Ετσι έζησα το καρναβάλι από το 1977 μέχρι σήμερα» - Ιστορίες που θα σας ταξιδέψουν!

Ο Κλέων Αλεξάνδρου, τέως πολιτιστικός λειτουργός του Δήμου Λεμεσού μοιράζεται μαζί μας εμπειρίες.

Γράφει ο Κλέων Αλεξάνδρου

"Όταν μου ζητήθηκε να κάνω μια ιστορική αναφορά για το Καρναβάλι Λεμεσού, αμέσως το μυαλό μου πήγε πίσω φέρνοντας αρκετές αναμνήσεις από τα παιδικά μου χρόνια που συμμετείχα σε διάφορες καρναβαλίστικες εκδηλώσεις μεταμφιεζόμενος πάντοτε πελλόμασκα -κάτι που συνηθίζετο ως η κατ’εξοχή  μεταμφίεση όλων των Λεμεσιανών  που συμμετείχαν σε διάφορες εκδηλώσεις, οικογενειακά πάρτι, χορούς στους κινηματογράφους της εποχής εκείνης, ΡΙΑΛΤΟ ΚΑΙ ΓΙΟΡΔΑΜΛΗ  σκορπώντας τη διασκέδαση, το γλέντι, τη χαρά στους παρευρισκόμενους.

Το Καρναβάλι είναι ένας μεγάλος θεσμός, μια παράδοση για τους δημότες της πόλης μας που συνεχίζεται και θα συνεχίζεται δια μέσω των αιώνων, όταν πει κανείς τη λέξη καρναβάλι το μυαλό του πηγαίνει ασυναίσθητα -που αλλού;- στη Λεμεσό, γιατί εδώ πρωτοεμφανίστηκε ο Βασιλιάς Καρνάβαλος, και εδώ ρίζωσε για πάντα.

Εργοδοτήθηκα στο Δήμο Λεμεσού τον Απρίλιο του 1977. Το γραφείο μου στεγαζόταν εντός του Δημοτικού Μεγάρου και τα καθήκοντα μου ήταν αποκλειστικά για την διατήρηση και  άρτια οργάνωση των θεσμικών εκδηλώσεων της πόλης, Διεθνές καλλιτεχνικό φεστιβάλ, Καρναβάλι, Κατακλυσμός, Γιορτή Κρασιού και άλλων μικρότερων εκδηλώσεων.

Δεν θα επεκταθώ περισσότερο στα δρώμενα της πόλης αλλά θα αναφερθώ αποκλειστικά στις προσωπικές μου εμπειρίες και σε ιστορική αναφορά για το Καρναβάλι όπως το έζησα από το 1977 μέχρι σήμερα.

Η οργάνωση των Καρναβαλιών την εποχή εκείνη θεωρείτο πολύ δύσκολο να αναβιώσει γιατί ως γνωστό ακολούθησαν τα τραγικά γεγονότα του 1974 με τα γνωστά επακόλουθα, προσφυγιά, αγνοούμενοι, οικονομική αστάθεια κ.α.  

Όμως με το σκεπτικό ότι η ζωή συνεχίζεται ο Δήμος Λεμεσού τόλμησε και δειλά-δειλά  αναβίωσε τον θεσμό των καρναβαλιών. 

Δημιουργήθηκε τότε μία ομάδα Λεμεσιανών εθελοντών για το Καρναβάλι που απαρτιζόταν από τους : Ευάγγελο Βανέλη, Κλέων Αλεξάνδρου, Κώστα Μαυρογένη, Άντη Ψημενόπουλο, Δώρο Ιερόπουλο, Πετράκη Βασιλείου, Γιαννάκη Αβραάμ, Χρυστάλλα Αγαπίου, Ρίτσα Κουτσούδη, Άκη Ταϊτό, Αρτεμάκη Ζαχαρίου,  Άννα Ιακώβου, Πάμπο Σιαμπτάνη, Ανδρέα Θεμιστοκλέους και άλλους.

Θυμάμαι, το 1981 όταν ήταν και το πρώτο Καρναβάλι μετά την εισβολή, έπρεπε  για πρώτο μέλημα μας να ανοίξουμε τα εργαστήρια κατασκευής αρμάτων και καρναβαλίστικων φιγούρων καθώς επίσης και την εξασφάλιση τρολιών (πλατφόρμες).

Καταφέραμε να λειτουργήσουμε  ταυτόχρονα δύο εργαστήρια, ένα στις πρώην αποθήκες Λανίτη υπό την καθοδήγηση της καλλιτέχνη  Λούλλας Σιούσμιθ, η οποία εργαζόταν πάντοτε αφιλοκερδώς μαζί με έναν εργάτη. 
Το δεύτερο βρισκόταν έναντι από το εργοστάσιο της ΛΟΕΛ με πρωτομάστορα τον πελεκάνο Θανάση Ζευγόπουλο και έναν εργάτη οι οποίοι εργάζονταν αποκλειστικά για τον σκελετό του άρματος του Βασιλιά Καρνάβαλου και άλλες μικρο-κατασκευές, ξυλοπόδαρους, καθώς και  για τον διάκοσμο της Πόλης μας.

Κούκλα ο πρώτος Βασιλιάς Καρνάβαλος 

Αντιλαμβάνεστε με τα πιο πάνω εργατικά χέρια και τα οικονομικά,  που διέθετε ο Δήμος, ήταν πολύ δύσκολο να καταφέρει να ετοιμάσει πολλά πράγματα για να τα παρουσιάσει.  Καταφέραμε με την έναρξη των Καρναβαλίστικων εκδηλώσεων και συγκεκριμένα την Τσικνοπέμπτη του 1982 να παρελάσουμε τον πρώτο Βασιλιά Καρνάβαλο  (που ήταν μια μεγάλη κατασκευή κούκλα. Ντυμένος ανάλογα με την εξωτική χώρα που προερχόταν, μαζί με τη συνοδεία του,  που ήταν  μαθήτριες άλλοτε από τα η σχολή της Νάτιας Νικολαϊδου, της Στάλας Κικκίδου, Λούλλας Θεοδοσίου και άλλων Σχολών της εποχής εκείνης.   Την επιμέλεια των κουστουμιών και γενικά τον τελευταίο λόγο είχε πάντοτε η  Λούλλα Σιούσμιθ.

Η εκκίνηση του Βασιλιά Καρνάβαλου γινόταν πάντοτε από το Δημαρχείο, διασχίζοντας την Αγίου Ανδρέου, Βιβλιοθήκη, Γλάδστωνος με κατάληξη στην Πλατεία Διοικητηρίου όπου γινόταν το αδιαχώρητο από τον κόσμο. Πριν τον πόλεμο του 1974 ο Βασιλιάς Καρνάβαλος ήταν άλλοτε η Ισμήνη Ζαχαριάδου και άλλοτε ο Μιχάλης Ανατολίτης κλητήρας στο Δήμο Λεμεσού και τελευταία φορά που βγήκε «ζωντανός» Βασιλιάς Καρναβαλιού ήταν το 1981 με την Ισμήνη Ζαχαριάδου.

Από το 1982 έως το 2007 οι Βασιλιάδες Καρνάβαλοι ήταν κατασκευές φιγούρες της  Λούλλας Σιούσμιθ, Γιώργου Μαυρογένη, Ανδρέα Ιακώβου και άλλων σύγχρονων Λεμεσιανών καλλιτεχνών. 

Συγκεκριμένα ο Γιώργος Μαυρογένης κατασκεύασε μιαν υπέροχη γόνδολα με Βασιλιά Βενετσιάνο και γονδολιέρη τον τότε Δήμαρχο Αντώνη Χατζηπαύλου.

Επί εποχής του πρώην Δημάρχου Δημήτρη Κοντίδη, το 2000 ο Λεμεσιανός καλλιτέχνης Ανδρέας Ιακώβου κατασκεύασε τον Βασιλιά της τρέλας, ο οποίος πλαισιωνόταν από αρκετούς Λεμεσιανούς ντυμένους κατσαρόλες, μπρίκια, κουτάλες και ότι άλλο τρελό. 

Την εποχή εκείνη οι εκδηλώσεις του Καρναβαλιού ήταν πολύ περιορισμένες και σταθερές για αρκετά χρόνια μέχρι και το 1996 που ανέλαβε Δήμαρχος ο κ. Κοντίδης και έκτοτε πήραν μια άλλη μορφή.

Από το 1981-2006... 

Να σημειωθεί ότι σε όλες τις παιδικές και μεγάλες καρναβαλίστικες παρελάσεις για τρεις περίπου δεκαετίες, επικρατούσε ο θεσμός των βραβείων.  Παιδική παρέλαση οργανωνόταν την δεκαετία του 80 και στο συνοικισμό Αγίου Αθανασίου σε συνεργασία με το Δήμο Λεμεσού και τοπικές επιτροπές των εκεί εκτοπισθέντων.

Άλλη εκδήλωση της εποχής εκείνης ήταν η εμφάνιση των παιδικών χορωδιών  κυρίως την Τετάρτη τόσο σε υπαίθριους όσο και κλειστούς χώρους. Ακολουθούσε η εμφάνιση των ομάδων ενηλίκων κανταδόρων στο  Παττίχειο και ολοκληρώνονταν οι εκδηλώσεις με τις δύο μεγάλες παρελάσεις. Την παρέλαση όλων των ομάδων κανταδόρων (μεικτές)  σε άρματα το τελευταίο Σάββατο και την μεγάλη παρέλαση της Κυριακής των Απόκρεω.

Οι ομάδες κανταδόρων παρέλαυναν για αρκετά χρόνια πάνω σε ειδικά άρματα τα οποία κατασκευάστηκαν από τα συνεργεία του Δήμου Λεμεσού και 6 από αυτά σώζονται μέχρι και σήμερα.

Η παρέλαση ξεκινούσε στις 2.30 μ.μ.  από το Δημαρχείο διασχίζοντας τους κυριότερους δρόμους της Λεμεσού – Αγίου Ανδρέου – Βιβλιοθήκη – Γλάδστωνος με αποκορύφωμα στην πλατεία Διοικητηρίου όπου μαζεύονταν χιλιάδες κόσμου για να ακούσουν και να διασκεδάσουν με τις όμορφες καντάδες. 

Όταν κορυφωνόταν  η εκδήλωση όλα τα άρματα με συνοδεία της αστυνομίας κατευθύνονταν στην αυλή της Σχολής Καλογραιών που ευγενώς μας παραχωρείτο και ο λόγος ήταν ξημερώματα της Κυριακής να τα μεταφέρουμε στον τελικό προορισμό για να είναι έτοιμα για τη μεγάλη Παρέλαση.

Η μεγάλη Καρναβαλίστικη Παρέλαση πέρασε από πολλά στάδια μέχρι να φτάσει στα σημερινά επίπεδα.  Θυμάμαι ότι καταβάλαμε μεγάλες προσπάθειες να κατεβάσουμε ενήλικες στην παρέλαση – δίναμε αρκετά κίνητρα όπως τεχνική υποστήριξη, οικονομική χορηγία και άλλες διευκολύνσεις, αυτοκίνητα και τρόλεϊ. Ο αριθμός συμμετοχών δεν ξεπερνούσε τα 50 άρματα  σε ομάδες και πεζούς.

Αρχές της δεκαετίας του 80 η εκκίνηση της Παρέλασης ήταν από το ύψος του τότε ΑΡΙΕΛ, διασχίζοντας την Αγίας Ζώνης, Ανεξαρτησίας με τερματισμό στον παραλιακό δρόμο.  Μετέπειτα μεταφέρθηκε μόνιμα, το 1987 κατά μήκος της Λεωφόρου Μακαρίου του Γ΄. Αρκετές φορές παρελαύναμε κάτω από συνεχή βροχή και συνεχίζαμε απτόητοι με ομπρέλες.  

Από το 1996 – 2006 με Δήμαρχο το Δημήτρη Κοντίδη, δεκαετία που αρχίζει το Καρναβάλι να ανθεί, επιχειρείται η επιστροφή του Παλιού Καρναβαλιού στην Πόλη, με την Παιδική παρέλαση να οργανώνεται πλέον σε μόνιμη βάση, κατά μήκος του Παραλιακού μετώπου, ξεκινώντας αρχικά από το ΓΣΟ με κατάληξη στο Παλιό Λιμάνι και μετέπειτα να αλλάζει φορά, με εκκίνηση από το Παλιό Λιμάνι και κατάληξη στον Δημόσιο Κήπο.  

Η εποχή που βγάλαμε τον κόσμο από τα σπίτια του

Την επαναφορά του Χορού της Τρίτης στην Πλατεία Μεσαιωνικού Κάστρου, την παρέλαση των Κανταδόρων πεζών (μόνο ανδρικές φωνές) Γιωργαλλέττοι, Ομάδα Κυπρίων Κανταδόρων, ΕΔΟΝ, Κανταδόροι Λεμεσού, Μοντέρνοι Καιροί, Αρίονες και Τσίγκη) ξεκινώντας από το Δημαρχείο, διασχίζοντες τους κυριότερους δρόμους με κατάληξη την Πλατεία Διοικητηρίου, για μια ξεχωριστή Κανταδορική Φιέστα, γίνονταν και άλλες εμφανίσεις τους όπως, στην Πλατεία Ηρώων, πρώτη Δημοτική Αγορά, Διοικητήριο.

Καθώς επίσης και τον αποχαιρετιστήριο χορό στην λήξη της Μεγάλης Καρναβαλίστικης Παρέλασης  στον χώρο στάθμευσης Εναερίου.

Διατηρήθηκε ο θεσμός των παιδικών χορωδιών με εμφανίσεις στο ανακαινισθέν Θέατρο ΡΙΑΛΤΟ. Η συμμετοχή στη Μεγάλη Παρέλαση άρχισε να μεγαλώνει χρόνο με χρόνο σε μεγάλο βαθμό, με χιλιάδες καρναβαλιστές, είτε πάνω σε άρματα ή να παρελαύνουν σε ομάδες πεζών, κάτω από ενιαία μουσική.

Δεν θα ξεχάσω ποτέ την παρέλαση του 1999…
 

Η παρέλαση του 1999 θα μείνει ζωντανή στη μνήμη μου για όλη μου τη ζωή, γιατί ήταν η τελευταία φορά που είχα παρελάσει  δίπλα στην Λούλλα Σιούσμιθ, η οποία είχε χάσει τις αισθήσεις της μόλις είχαμε απομακρυνθεί με το άρμα από την εξέδρα των επισήμων,  όπου είχε τιμηθεί από τον Δήμαρχο και το Δημοτικό Συμβούλιο, αμέσως μεταφέρθηκε σε ιδιωτική Κλινική  και 3 μέρες μετά μας άφησε για πάντα. Αιωνία της η μνήμη.  

Στη συνέχεια παρέλαυνα για αρκετά χρόνια επικεφαλής στην Μεγάλη Παρέλαση με την Τούλα Συκοπετρίτου η συμβολή της οποίας ήταν πολύ σημαντική στο Καρναβάλι μας. Μετά τον χαμό της Τούλας Συκοπετρίτου,  ηγούμουν της παρέλασης πάντοτε σε σατιρικό άρμα, με τη συνοδεία του εκάστοτε Δήμαρχου και μελών του  Δημοτικού Συμβουλίου, μασκαρεμένοι με το θέμα του Βασιλιά Καρνάβαλου.

Στη συνέχεια η κατασκευή του Βασιλιά Καρνάβαλου πέρασε στα χέρια Λεμεσιανών καλλιτεχνών που εργοδοτούσε κατά καιρούς ο Δήμος Λεμεσού και αρκετές φορές στα χέρια του καλλιτέχνη Ανδρέα Μαυρογένη. Το 2002 κατασκεύασε το πρώτο του Άρμα τον ΤΕΛΑΛΗ.

Οι ανησυχίες μου μεγάλες, έψαχνα τρόπους για εμπλουτισμό του καρναβαλιού με νέα στοιχεία, κυρίως φιγούρες, άρματα κ.α. τότε σκέφτηκα ότι η μόνη πόλη που θα μας βοηθούσε στον τομέα αυτό δεν ήταν άλλη  από την αδελφοποιημένη Πάτρα μια και έχουμε τα ίδια κοινά στο καρναβάλι.

Ενημέρωσα τότε τον κ. Κοντίδη και χωρίς κανένα δισταγμό έγιναν άμεσα όλες οι απαραίτητες ενέργειες μεταξύ των δύο Δημάρχων και έφυγα αμέσως μετά τη λήξη του Καρναβαλιού του 1999 για Πάτρα όπου συνάντησα τον εκεί Δήμαρχο και Πρόεδρο ΔΕΠΑΠ και έτυχα μιας εγκάρδιας φιλοξενίας που στη συνέχεια αναπτύχθηκε σε πολύ μεγάλη φιλία, όπου κατάφερα να εξασφαλίσω εντελώς δωρεάν για αρκετά χρόνια,  καρναβαλίστικες φιγούρες που διακοσμούν μέχρι σήμερα την πόλη μας όπως την Αλέα Ελλήνων κωμικών ηθοποιών, μπάστακες κ.α. καθώς και άρματα που παρέλασαν στο παρελθόν.  

Μέσα από τις συχνές επισκέψεις στην Πάτρα, είχα την τύχη και ευκαιρία να συναντήσω τον τότε καλλιτεχνικό Διευθυντή του Καρναβαλιού κ. Στάθη Χρυσικόπουλο με τον οποίο ανταλλάζαμε απόψεις, εισηγήσεις και σκέψεις για βελτίωση των δύο αδελφοποιημένων καρναβαλιών κάτι που απόδωσε στη συνέχεια γιατί καταφέραμε μέσα από τις διαχρονικές ανταλλαγές να επισκεφθούν και να συμμετάσχουν στο Καρναβάλι της Πάτρας οι Κανταδόροι Γιωργαλέττοι και οι Μαρζιορέτες Λεμεσού. 

Εκεί είχα την τύχη να γνωρίσω τον Πρόεδρο και τα μέλη του F.E.C.C. (Ίδρυμα Ευρωπαϊκών Καρναβαλικών Πόλεων) τον κύριο Henry Van D. Kroon με τον οποίο είχα πολλές συζητήσεις και τηλεφωνικές επικοινωνίες,  με αποτέλεσμα να γίνει η Λεμεσός μας μέλος του πιο πάνω Συνδέσμου.

Συμμετείχα και παρέλαυνα με τη σημαία της Κύπρου σε πολλά Ευρωπαϊκά Καρναβαλικά Συνέδρια όπου αποκόμισα αρκετές εμπειρίες και γνώρισα αρκετά καρναβάλια όπως: Στο  Viareggio της Ιταλίας, Καρναβαλικό Μουσείο,  Ovar Πορτογαλίας, Tenerife  Ισπανίας,  Bernik Βουλγαρίας,  Bol Κροατίας,  Borgosezia Ιταλίας, Μάλτας, όπου και συμμετείχα στην Κριτική Επιτροπή της Μεγάλης Καρναβαλίστικης Παρέλασης της, San Marino, Σερβίας  κ.α.   

Το Λεμεσιανό καρναβάλι έκλεβε τις εντυπώσεις και στο εξωτερικό 

Η συνεχής συμμετοχή μου στα πιο πάνω Συνέδρια συνοδευόταν πάντοτε με πλούσιο υλικό από αφίσες, DVD, προγράμματα, CD’S από το Καρναβάλι της Λεμεσού πράγμα που εντυπωσίαζε τους Ευρωπαίους Καρναβαλιστές, για το ξεχωριστό του χαρακτήρα που είχε το Λεμεσιανό Καρναβάλι κυρίως όταν έβλεπαν και άκουγαν τους κανταδόρους μας, κάτι πρωτόγνωρο για τους Ευρωπαίους.

Ο Βασιλιάς Καρνάβαλος ζωντανός και πάλι

Σιγά σιγά οι εκδηλώσεις του Καρναβαλιού με Δήμαρχο τον Ανδρέα Χρίστου (2006-2016)  άρχισαν να εμπλουτίζονται και να αναβιώνει ο θεσμός του ζωντανού Βασιλιά Καρνάβαλου. Μετά από μια μεγάλη Σύσκεψη Καρναβαλιστών, το 2008,  ο φίλος  Λούλλη Κατσουνωτός εισηγήθηκε την ιδέα.

Καταφέραμε να πάρουμε το Καρναβάλι και στις συνοικίες με τη συμμετοχή ομάδων κανταδόρων.  Κάθε βράδυ ξεκινώντας δύο μέρες πριν την Τσικνοπέμπτη είχε και μια ξεχωριστή εκδήλωση για 12 μερόνυκτα, είτε με τη συμμετοχή των κανταδόρων σε κεντρικές πλατείες της πόλης είτε Εκθέσεις Ζωγραφικής, Φωτογραφίας, ΙΚΕΠΑΝΑ, κατασκευή Μάσκας, κρυμμένου Θησαυρού, Παρέλαση παλαιών αυτοκινήτων μέσα στην πόλη μας.  

Επανέρχεται ο θεσμός της νυκτερινής παρέλασης της πελλόμασκας κατόπιν πρωτοβουλιών της Εφημερίδας ΛΕΜΕΣΟΣ και εμένα προσωπικά, και μετά από πρωτοβουλία των φίλων του Λεμεσιανού Καρναβαλιού προστέθηκε και μια νέα εκδήλωση, η νυκτερινή ποδαράτη,  όπου έγινε θεσμός και  συνεχίζουν μέχρι σήμερα. 

Το Λεμεσιανό καρναβάλι ζει και θα ζει για πάντα!

Καταλήγοντας θα  ήθελα να πω ότι το Λεμεσιανό Καρναβάλι όποια και αν ήταν τα προβλήματα του, όσες  δυσκολίες και αν βρίσκει στο δρόμο του ζει και θα ζει για πάντα, υπάρχει και θα υπάρχει για πάντα γιατί αυτό μας δίδαξαν οι παλαιότεροι και αυτό διδάσκουμε και εμείς με τη σειρά μας στους νεότερους!

Τέλος, θα ήθελα να τονίσω ότι επιβάλλεται η δημιουργία του Καρναβαλικού Μουσείου στην πόλη μας για να διαφυλαχτεί η ιστορία του Λεμεσιανού Καρναβαλιού που κρατά 120 χρόνια. 

Ιδιαίτερες ευχαριστίες προς τους 4 Δημάρχους και τα Δημοτικά Συμβούλια που είχα την τύχη να συνεργαστώ άψογα μαζί τους με κοινό στόχο την πόλη μας.  


ΤΟ ΔΙΚΟ ΣΑΣ ΣΧΟΛΙΟ

* Υποχρεωτικά πεδία

Παρακαλούμε όμως τα κείμενα να μην είναι υβριστικά, να μην παραπέμπουν σε άλλους ιστότοπους, να γράφονται στην ελληνική ή την αγγλική γλώσσα (όχι greeklish), να είναι κατανοητά και τέλος να είναι κατά το δυνατόν σύντομα. Είναι αυτονόητο πως η ομάδα διαχείρισης φέρει ευθύνη μόνο για τα επώνυμα άρθρα των συντακτών και των συνεργατών της. Σας ευχαριστούμε για την συμμετοχή σας.